علائم کمبود کلسیم در کودکان و نوجوانان که اغلب نادیده گرفته می شود!
کلسیم یکی از حیاتیترین مواد معدنی مورد نیاز بدن است که نقش آن فقط به استحکام استخوانها و دندانها محدود نمیشود. این ماده معدنی در عملکرد طبیعی عضلات، انتقال پیامهای عصبی، تنظیم ضربان قلب و حتی رشد ذهنی کودکان و نوجوانان نقش کلیدی دارد. با این حال، کمبود کلسیم در سنین رشد یکی از مشکلات شایع اما کمتر تشخیصدادهشده است که میتواند اثرات بلندمدت و جبرانناپذیری بر سلامت آینده فرد داشته باشد.
در این مقاله از ملاردشیر به بررسی علائم کمبود کلسیم در کودکان و نوجوانان، عوارض پنهان آن، دلایل بروز و راهکارهای پیشگیری میپردازیم.
چرا کمبود کلسیم در سنین رشد خطرناک است؟
دوران کودکی و نوجوانی، زمان طلایی رشد استخوانها و شکلگیری توده استخوانی است. اگر در این بازه حساس، کلسیم به مقدار کافی به بدن نرسد، استخوانها به حداکثر استحکام خود نخواهند رسید و این موضوع میتواند زمینهساز بیماریهای اسکلتی در بزرگسالی شود.
عوارض کمبود کلسیم در بدن کودکان و نوجوانان
کمبود کلسیم میتواند با علائم مختلفی بروز کند که بسیاری از آنها بهاشتباه به خستگی، کمتحرکی یا مشکلات رفتاری نسبت داده میشوند.
1. افزایش خطر شکستگی و آسیبهای استخوانی
کودکان و نوجوانانی که کلسیم کافی دریافت نمیکنند، استخوانهای ضعیفتر و شکنندهتری دارند. در نتیجه:
احتمال ترکخوردگی یا شکستگی استخوان در هنگام زمین خوردن یا ورزش افزایش مییابد
ترمیم استخوانها کندتر انجام میشود
ضعف استخوانی میتواند تا بزرگسالی ادامه پیدا کند
2. اختلال در عملکرد عضلات
کلسیم نقش مهمی در انقباض و انبساط عضلات دارد. کمبود آن میتواند باعث:
گرفتگی و درد عضلانی
خستگی زودرس هنگام بازی یا فعالیت بدنی
کاهش توان بدنی و افت عملکرد ورزشی
شود؛ موضوعی که معمولاً والدین آن را جدی نمیگیرند.
3. مشکلات قلبی پنهان
کلسیم در تنظیم ضربان قلب نقش دارد. در موارد کمبود شدید، ممکن است:
تپش قلب
نامنظمی ضربان
یا حتی افزایش ضربان قلب در حالت استراحت
مشاهده شود، هرچند این علائم در کودکان اغلب نادیده گرفته میشوند.
4. اختلالات عصبی و رفتاری
از علائم شایع اما کمتر توجهشده کمبود کلسیم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
بیحسی یا سوزنسوزن شدن دست و پا
تحریکپذیری عصبی
کاهش تمرکز و افت توجه
بیقراری یا تغییرات خلقی
آیا کمبود کلسیم میتواند باعث بروز بیماری شود؟
بله. در صورت عدم تشخیص و درمان، کمبود کلسیم میتواند زمینهساز بیماریهای جدیتری شود:
هیپوکلسمی
کاهش سطح کلسیم خون که میتواند باعث اختلالات عصبی، عضلانی و حتی تشنج شود.
کاهش تراکم استخوان (پوکی استخوان زودرس)
اگر کمبود کلسیم در کودکی و نوجوانی جبران نشود، احتمال ابتلا به پوکی استخوان در سنین جوانی و میانسالی افزایش مییابد.
تتانی
وضعیتی که با انقباضات دردناک و غیرارادی عضلات همراه است و در کمبود شدید کلسیم دیده میشود.
دلایل شایع کمبود کلسیم در کودکان و نوجوانان
مهمترین عوامل ایجاد کمبود کلسیم عبارتاند از:
- مصرف ناکافی لبنیات و منابع غذایی حاوی کلسیم
- حذف شیر و لبنیات از رژیم غذایی
- کمبود ویتامین D و عدم قرارگیری کافی در معرض نور خورشید
- مشکلات جذب کلسیم در دستگاه گوارش
- برخی بیماریهای کلیوی که باعث دفع بیش از حد کلسیم میشوند
علائمی که والدین باید جدی بگیرند
برخی نشانهها که میتوانند زنگ خطر کمبود کلسیم باشند:
- رشد ناکافی قد
- تأخیر در رشد یا ضعف دندانها
- پوسیدگی زودرس دندان
- خستگی مداوم
- کاهش تمرکز در مدرسه
بهترین منابع غذایی کلسیم برای کودکان و نوجوانان
برای تأمین کلسیم مورد نیاز بدن، مصرف منظم مواد غذایی زیر توصیه میشود:
- لبنیات: شیر، ماست، پنیر، کشک، سرشیر
- سبزیجات برگ سبز: اسفناج، کلم بروکلی
- ماهیهای کنسروی با استخوان: ساردین، سالمون
- آجیل و دانهها: بادام درختی، کنجد
- محصولات سویا: شیر سویا غنیشده، توفو
در صورت نیاز و با نظر پزشک، استفاده از مکملهای کلسیم و ویتامین D نیز توصیه میشود.
نقش سبک زندگی در جذب بهتر کلسیم
فعالیت بدنی منظم و ورزشهای تحمل وزن مانند پیادهروی
دریافت کافی ویتامین D
کاهش مصرف نوشابهها و غذاهای فرآوریشده
همگی در جذب بهتر کلسیم و سلامت استخوان مؤثر هستند.
سخن پایانی
کمبود کلسیم در کودکان و نوجوانان مسئلهای خاموش اما بسیار مهم است. بسیاری از علائم آن در ابتدا خفیف و نادیدهگرفتنی به نظر میرسند، اما در بلندمدت میتوانند سلامت استخوان، عضلات و سیستم عصبی را به خطر بیندازند. با تغذیه صحیح، مصرف منظم لبنیات باکیفیت، دریافت ویتامین D و اصلاح سبک زندگی میتوان از بروز این کمبود پیشگیری کرد و آیندهای سالمتر برای فرزندان ساخت.